Chế bản in là gì? Khác gì bình trang và prepress
Ở nhà in Việt Nam, chế bản là khâu biến file của khách thành thứ máy in dùng được: sửa file cho in được, rồi ra phim hoặc ghi bản kẽm. Người làm việc này ngồi ở "phòng chế bản", cầm file từ phòng kinh doanh hoặc từ khách, và giao cho tổ máy một bộ kẽm (in offset) hoặc một file PDF đã sẵn sàng (in kỹ thuật số). Văn bản pháp luật về hoạt động in cũng chia ngành in thành ba khâu: chế bản, in và gia công sau in. Trên Trimto, bạn làm phần kiểm tra file và bình trang ngay trên trình duyệt, còn ra phim, ghi kẽm vẫn ở nhà in.
Bài này giải thích chế bản gồm những việc gì, nó khác "bình trang" ở đâu, và vì sao chữ "prepress" trong tiếng Anh lại rộng hơn chữ "chế bản" mà thợ in mình vẫn dùng.
Chế bản gồm những việc gì?
Công việc hằng ngày của một phòng chế bản thường là:
- Nhận và mở file: file AI, CDR, PDF, PSD hoặc ảnh từ khách. Đối chiếu với phiếu đặt hàng: kích thước thành phẩm, số lượng, loại giấy, số màu, cách gia công.
- Kiểm tra và sửa file: khổ trang đúng chưa, có bù xén chưa (thường 2–3 mm), ảnh có đủ độ phân giải không, chữ đã chuyển thành đường cong (convert, rã font) hoặc nhúng font chưa, màu là CMYK hay còn RGB, chữ đen nhỏ có phải đen một màu K không.
- Thêm phần phục vụ sản xuất: đường bế cho tem nhãn, số nhảy cho vé và hoá đơn, mã vạch, mã QR.
- Bình trang: xếp các con (bài) lên khổ giấy in, thêm dấu xén, dấu chồng màu (bon), thang màu.
- Ra phim hoặc ghi kẽm: qua RIP rồi ghi kẽm CTP (trước đây là ra phim rồi phơi kẽm). Với máy in kỹ thuật số thì xuất thẳng PDF in.
- In thử và duyệt mẫu: gửi bản in thử hoặc PDF cho khách ký duyệt trước khi chạy số lượng.
Trong thực tế, cùng một người thường làm từ bước 2 đến bước 5, nên nhiều nhà in gọi chung tất cả là "làm chế bản". Ở xưởng nhỏ, thợ chế bản kiêm luôn thiết kế lại file khi khách gửi file không in được.
Chế bản và bình trang khác nhau thế nào?
Bình trang (còn gọi là bình bản, dàn trang in) là một việc nằm bên trong chế bản: xếp nhiều con lên một tờ in sao cho tiết kiệm giấy, cắt đúng, và với sách thì gấp xong ra đúng thứ tự trang.
| Chế bản | Bình trang | |
|---|---|---|
| Làm với | Từng file, từng trang | Cả tờ in |
| Câu hỏi chính | File này in được chưa? | Xếp lên tờ thế nào cho đúng và lợi giấy? |
| Kết quả | File sạch, rồi phim / kẽm | Tờ bình có dấu xén, dấu gấp, bon |
| Ví dụ | Rã font, thêm bù xén, đổi RGB sang CMYK | Xếp 24 tem lên khổ A3, sắp trang sách ghim giữa |
Muốn hiểu kỹ hơn phần xếp lên tờ, đọc bài bình trang là gì.
"Chế bản" và "prepress" có giống nhau không?
Không hẳn. Trong tiếng Anh, prepress là mọi khâu trước khi máy in chạy: từ kiểm tra file (preflight), quản lý màu, in thử, bình trang, RIP cho tới làm bản. Ở Việt Nam, "chế bản" thường được hiểu hẹp hơn:
- Người ta hay nói chế bản cho phần sửa file và ra phim, ghi kẽm, còn bình trang được gọi tên riêng như một nghề riêng.
- Chế bản điện tử còn có nghĩa thứ hai: dàn trang sách báo trên máy tính (InDesign, QuarkXPress), tức việc của người dàn trang chứ không phải của nhà in.
- Quản lý màu, profile ICC, bẫy màu (trapping) thường do RIP của nhà in tự làm, ít khi được gọi là "chế bản".
Vì vậy khi đọc tài liệu tiếng Anh về prepress, bạn nên hiểu nó gồm cả chế bản, bình trang lẫn những việc nằm ở RIP. Bài tiếng Anh cùng chủ đề trên Trimto (What is prepress?) viết theo nghĩa rộng đó.
Những lỗi chế bản hay gặp nhất
| Lỗi | In ra bị gì | Cách sửa |
|---|---|---|
| Không có bù xén | Lộ viền trắng ở mép sau khi xén | Kéo nền ra ngoài đường cắt 2–3 mm, hoặc soi gương mép |
| Ảnh dưới 300 dpi ở kích thước in | Ảnh mờ, vỡ hạt | Thay ảnh gốc to hơn |
| Màu RGB | Màu in ra xỉn hơn màn hình | Đổi sang CMYK và chỉnh lại màu |
| Font chưa rã hoặc chưa nhúng | Nhảy font, mất dấu tiếng Việt | Nhúng font vào PDF hoặc chuyển chữ thành đường cong |
| Chữ đen nhỏ dùng đen 4 màu | Chữ nhoè khi lệch bon | Để chữ nhỏ đen 100% K |
| Nét quá mảnh | Nét đứt hoặc mất trên kẽm | Nét tối thiểu khoảng 0,25 pt (0,1 mm) |
| Sai kích thước thành phẩm | Không khớp khuôn bế, không vừa phong bì | Sửa khổ trang theo phiếu đặt hàng |
Danh sách đầy đủ hơn ở bài danh sách kiểm tra chế bản: PDF sẵn sàng in chưa?.
Trimto giúp được khâu nào?
Trimto là phần mềm dàn trang online, chạy trên trình duyệt, file không gửi lên máy chủ. Trong chuỗi việc chế bản ở trên, Trimto làm được:
- Kiểm tra file: khổ trang, ảnh thiếu độ phân giải, màu RGB, font chưa nhúng, mã vạch sai (xem kiểm tra file in).
- Thêm phần sản xuất: tạo bù xén, đường bế, số nhảy và dữ liệu Excel, mã QR, mã vạch.
- Bình trang: xén thẳng tem nhãn, bế nhãn mác tự động, bình trang sách và catalog, kèm dấu xén, bon và thang màu.
Trimto không ra phim, không ghi kẽm, không đổi màu theo profile và không làm bẫy màu. Những việc đó vẫn do phần mềm thiết kế và RIP của nhà in đảm nhiệm. File PDF xuất từ Trimto là file đã bình xong, đưa thẳng vào RIP hoặc máy in kỹ thuật số.
Nguồn tham khảo
- Nghị định 25/2018/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 60/2014/NĐ-CP về hoạt động in (toàn văn): chế bản, in và gia công sau in là các khâu của hoạt động in.
- Wikipedia, Prepress: các khâu trước in theo nghĩa tiếng Anh.
- Wikipedia, Computer-to-plate: công nghệ ghi kẽm CTP.
- Wikipedia, Preflight (printing): kiểm tra file tự động trước khi in.